کمبود عزت نفس و ضرورت تقویت آن

 تا به حال با خود فکر کرده اید، به زندگی تان، به تصمیمات نیمه کاره که حتی به مرحله عمل نرسانده اید، به کارهایی که به یک باره و بی دلیل رها کرده اید، به احساسات ناخوشایندتان حتی زمانی که همه چیز طبق میل و برنامه تان بوده اند. بله عجیب است. گویا در ظاهر مشکلی نیست.اما درحقیقت با اندکی کنکاش مشخص میشود که پای عزت نفس درمیان است! در این باره سوال پیش می آید که: کمبود عزت نفس چه اثرات مخربی میتواند در زندگیمان داشته باشد؟ منشا نارضایتی ها در زندگی چیست؟ اصلا چرا با کمبود عزت نفس مواجه میشویم؟ و…

درپاسخ به این پرسش ناتانیل براندن درکتاب عزت نفس این گونه پاسخ میده:

 وقتی عزت نفس کم است اغلب تحت تاثیر هراس قرار میگیریم، ترس از واقعیت که دربرخورد با آن خود را نابسنده و کم کفایت احساس میکنیم؛ ترس از حقایق در مورد خودمان یا دیگران که آنرا انکار و یا در خود سرکوب کرده ایم. ترس از فروریزی وانمودها و تظاهرها ترس از افشا شدن ترس از تحقیر شدن ناشی از شکست و ناکامی و گاه مسولیت ناشی از موفقیت ما بیش از آنکه از شادی و خوشبختی برخوردارشویم فرصتمان را صرف اجتناب از درد میکنیم.

پس لازم است که به رغم مقاومت احساسی میزان آگاهی خود را افزایش دهیم. کمبود عزت نفس نه تنها اندیشه را متوقف میکند و موانعی سرراه آن قرار میدهد بلکه آنرا مخدوش می سازد. با عزت نفس اندک از ناشناخته ها و ناآشناها می هراسید باعزت نفس کم از چالش ها اجتناب میکنید. با کمبود عزت نفس دچار افسردگی میشویم.

 تحقیقات در مورد عزت نفس نشان میدهد که عزت نفس پایین با برخی از مشکلات سلامت روان مرتبط اوست از جمله:

 ۱- بروز اختلال اضطراب اجتماعی از عوارض عزت نفس کم است.

  ۲- اختلال در اشتها

  ۳- پریشانی عاطفی مداوم وغیرقابل پیش بینی

 ۴- اختلال هراس

 ۵- رفتارهای پرخطر

 ۶- مصرف مواد مخدر

 ۷- بروز انواع استرس های مزمن پنهان

 ۸- باعث ایجاد احساس تنهایی و افزایش احتمال عدم خودباوری میشود

 ۹- باعث ایجاد مشکل در روابط دوستی و روابط عاشقانه میشود

و… 

عملکرد نامطلوب تحصیلی و شغلی که به صورت مداوم در زندگی وجود داشته باشد هم میتواند از عومل عزت نفس پایین باشد.

نکته مهم اینکه، این اثرات عزت نفس پایین خود تصویر منفی از خود را تقویت میکند و می تواند فرد را به سمت مارپیچ نزولی عزت نفس پایین و رفتارهای غیر مولد یا حتی خود تخریبی بطور فزاینده ای سوق دهد. پس عزت نفس مقوله ای است که نمی توان به راحتی و یا با سهل انگاری از کنارش عبور کرد.

عزت نفس پایین گاهی اوقات منجر میشود احساس کنیم که سزاوار مراقبت و توجه نیستیم.

نداشتن عزت نفس کافی در زندگی، یکی از بدترین مشکلاتی است می توانیم با آن روبه رو شویم. کسی که عزت نفس کافی نداشته باشد تصویر دوست داشتنی مطلوبی از خود در ذهن ندارد. او مدام خود را سرزنش میکند که لیاقت داشتن فرصت های خوب را در خود نمی بیند.اثرات نداشتن عزت نفس در زندگی بسیار زیاد است و این فقدان مانند چتری سیاه، خوشی های زندگی را زائل میکند و باعث میشود تا زندگی و دنیا به کاممان تلخ کند.  

نداشتن عزت نفس دلایل گوناگونی دارد:نوع تربیت، حوادثی که در زندگی فرد رخ میدهد و برخی از ویژگی های ذاتی هرکس می تواند منجر به از دست رفتن و عزت نفس او بشود.

در هرحال علت هرچه که باشد اثرات نداشتن عزت نفس نا مطلوب است.

افراد با عزت نفس پایین

افرادی که عزت نفس پایینی دارند نسبت به توانایی های خود همیشه تردید دارند بنابراین به دنبال اهداف و آرزوهای خود نمی روند ویا اگر کاری را شروع کنند به نتیجه آن کار هیچ امیدی ندارند. آنها در تعیین هدف و پیروی از آن هدف مشکل دارند چون پیوسته احساس ناامیدی و یاس همراهشان است.

این افراد پیوسته احساس گناه و شرمساری دارند و فکر میکنند که با دیگران بسیار متفاوت هستند.از بودن در جمع بیزار هستند وحتی در جمع هم احساس تنهایی میکنند.وقتی مسئله ای در جمع مطرح میشود حتی وقتی ضرری هم ندارد مخالفت میکنند، چون نمی توانند توجه مثبت افراد را به خود جلب کنند بنابراین با اعلام مخالفت خود خاص بودن خود را ابراز میکنند.

افرادی که عزت نفس پایین دارند از موفقیت و پیشرفت دیگران ابراز ناراحتی میکنند. حتی ممکن است در راه او سنگ اندازی کنند. به همین دلیل، اصولا از کسی تعریف نمیکنند یا برای تعریف کردن منتظرند یک اتفاق عجیب و غریب بیافتد.

آنها تمام خوبی های جهان را وظیفه میدانند و تمام بدی های افراد را یک جنایت میدانند و اکثرا هم دید منفی به همه مسایل دارند و همیشه سعی دارند به دنبال مقصر بگردند و عقیده دارند که همه اطرافیان حقشان را خورده اند.

مدام از ناکامی های خود در محیط کار و زندگی فردی شکایت دارند وبه هیچ عنوان علت را درخود و نداشتن عزت نفس جستجو نمیکنند. بیش از حد خود را سرزنش میکنند و خود را مستحق بخشش و موقعیت های خوب نمیبیند.

اینگونه افراد دقیقا در نقطه مقابل افرادی هستند که از عزت نفس بالایی برخوردار هستند.

کمبود عزت نفس باعث میشود:

۱- در تصمیم گیری ها برای دانش، نگرش، تجربه والگوهای ارزشی خودمان به اندازه دیگران اعتبار قائل نشویم و به همین دلیل برای اطرافیان سهمی بیشتر از آنچه که باید، در تصمیم گیری های شخصی خودمان قائل شویم.

۲- که به جای مقایسه خودمان با گذشته خودمان به صورت دائمی مشغول مقایسه خودمان با اطرافیان باشیم.اگرچه به عنوان شعار همه بلدند از این حرفها بزنند، اما برای پیدا کردن کسانی که جرات و توانمندی  دارند که خودرا با دیگران مقایسه نکنند، باید چراغ در دست بگیریم و دورشهر بگردیم و در  آخر نا امید به خانه برگردیم.

 توجه! توجه!…

  با این همه تفاضیل جالب اینجاست که با همه ابهام و اختلاف نظرهای که در مورد عزت نفس وجود دارد، بر سر اهمیت عزت نفس اختلاف نظری وجود ندارد بلکه اکثر روانشناسان معتقدند عزت نفس یک معقوله روان شناختی و آگاهانه نیست که در مورد آن حرف بحث کنید لذت ببرید و بیاموزید! برعکس عزت نفس یک پدیده صدردصد ناهوشیار بوده که آدمیان ناآگاه، از خویشتن حقیقی هرگز نمیدانند که هرآنچه که ندارند ریشه در عزت نفس نداشته یشان است.

نارضایتی در زندگی 

عزت نفس پایین دلیل اساسی بسیاری از مشکلات روحی افراد و ریشه بسیاری از ناخوشی ها در وضعیت درآمد، روایط خانوادگی، روابط عاشقانه، وحال خوب و…

بنابراین اگر شما نسبت به خودتان دید بدی داشته باشید این نگرش شما را درمقابل هر نوع تنش و ضربه ای آسیب پذیر میکند و حتی ممکن است شما را ترسو هم بکند.

وقتی بر ترس های خود غلبه نکنید، رفته رفته عزت نفس در شما کم خواهد شد به همین دلیل در دنیایی که زندگی خواهید کرد که از آن ناراضی هستید و از زمین و زمان شکایت خواهید داشت از این رو در بحث عزت نفس کار کردن همیشگی روی خود بسیار مهم و ضروری است.

حتی فرض کنید عزت نفس شما بالاست ولی عومل مختلف مثل شکست عاطفی، شکست کاری و تحصیلی، بیماری، عدم دستیابی به اهداف و…ممکن است اثرات منفی روی عزت نفس شما بگذارد که نیاز به باسازی دوباره را درشما به وجود می آورد پس در نتیجه اگر عزت نفس بالایی هم داشته باشید دلیل نمیشود که همیشگی و ثابت باشد پس کار کردن روی عزت نفس در هر شرایطی یک امر مهم ضروری و بدیهی است.

بالا بردن عزت نفس  به چه معناست؟

بالا بردن عزت نفس به معنای شناخت دوباره خود است، خود واقعی شما، همان چیزی که ارزشمند است، زمانی که ما کودک هستیم بدون واسطه با خود واقعی و راستین‌مان در تماس هستیم، بدون آنکه نیازی به تایید و نظر دیگران داشته باشیم، زیرا خود را لایق دوست داشته شدن و مراقبت کردن می‌دانیم، اما متاسفانه در گذر زمان این علاقه به خویشتن در ما کمرنگ می‌شود، از دلایل بزرگ این اتفاق می‌توان به ایراد گرفتن، سرزنش کردن و توهین کردن اطرافیان نزدیک و دوستان اشاره کرد که نیت شان صرفا بهتر شدن و پیشرفت ماست اما به دلیل عدم آگاهی نتیجه عکس می‌دهد.

ما روز به روز با تکرار این صحبت‌ها باعث ذخیره شدن آن‌ها در ضمیر ناخودآگاهمان می‌شویم و به تقویت باورهای منفی و کاهش عزت نفس و داشتن حس بی ارزشی در خودمان دامن می‌زنیم.

نکات زیر به آموزش شما در زمینه بالا بردن عزت نفس کمک زیادی خواهد کرد:

۱- نقطه قوت و  نقطه ضعف خود را یادداشت نمایید. این موضوع به شما کمک می‌کند تا برداشتی صادقانه و واقع بینانه از خود داشته باشید.

۲- اهداف کوچک و قابل دسترسی برای خود تعیین کنید.

۳- به فعالیت های مورد علاقه خود بپردازید و در خلوت ۳۰ دقیقه در روز را به خود اختصاص دهید، فهرستی از علایق خود تهیه کنید و با توجه به امکاناتی که در اختیار دارید زمانی را برای انجام دادن آن در نظر بگیرید.

۴- مسئولیت پذیری و انجام کارهای متفاوت را تجربه کنید.

اما سوال  پیش می آید که  مسئولیت پذیری دراین باره چگونه است؟

افرادی که از کمبود عزت نفس رنج می برند، از پذیرش مسئولیت‌های جدید امتناع می‌کنند زیرا از شکست می‌ترسند. آنها تنها کارهایی را انجام می‌دهند که در آن از توانایی‌های بالاتری برخوردار باشند. یکی از راه‌های افزایش عزت نفس این است که، سعی کنید به صورت داوطلبانه مسؤلیت بعضی کارها را به عهده بگیرید و در صورتی که در انجام آن کار موفق نبودید آن را بیان کنید و درباره عدم موفقیت و نقاط ضعف خود با دیگران صحبت کنید.

۵- هیچ دو نفری را نمی‌توان و نباید با هم مقایسه کرد، از مقایسه خود با دیگران دست بردارید، تنها شخصی که باید خودتان را با آن مقایسه کنید خودتان هستید.

۶- دست از کمال‌گرایی کشیده و اشتباهات خود را بپذیرید، هیچکس کامل نیست و تلاش برای رسیدن به حداکثر کمال فقط باعث نا‌‌ امیدی می‌شود در حالیکه پذیرفتن اشتباهات به رشد شما کمک چشمگیری خواهد کرد.

۷- خودتان را دوست داشته باشید و همانگونه که هستید، بپذیرید. مهربان نبودن با خود از نتایج عزت نفس پایین است، به خودتان عشق بورزید و خود را ارزشمند بدانید، با مهربانی با خود صحبت کنید و از یادآوری نقاط مثبتتان به خود غافل نشوید، برای خود هدیه خریده و از تفریح کردن لذت ببرید.

۸- خودداری از تحقیر کردن خودتان حتی در قالب جملات با محتوای شوخی و مسخره.

اما چگونه؟  اگر تصور بدی از خودتان داشته باشید، افکارتان منفی می‌شود و تأثیر بدی بر احساس و رفتارتان می‌گذارد. زمانی که احساس بدی دارید فقط چیزهای ناخوشایند را به خاطر می‌آورید و بدبین می‌شوید پس افکار منفی در مورد خودتان که در ذهنتان جاری است را دور بریزید و انتقاد کردن از خود را متوقف کنید و از خود قدردانی کنید. تمام بخش‌های وجودتان را همان‌گونه که هست دوست بدارید و نقایص خود را بپذیرید، هیچکس کامل نیست.

 ۹- افرادی که عزت نفس پایین دارند مدام احساس می‌کنند باعث ناراحتی و آزار دیگران شده‌اند بنابراین برای بالا بردن عزت نفس، حس گناهکار بودن را از خود دور کنید.

۱۰- هر چقدر تمایل داشته باشید باور کنید انسانی ارزشمند هستید باعث تقویت یکی از مولفه‌های اساسی عزت نفس شده‌اید.

۱۱- استفاده از شبکه‌های اجتماعی را تا حد ممکن کم کنید و زمان بیشتری را برای تجربه کردن دنیای واقعی پیرامون‌تان صرف کنید.

۱۲- تمرین مراقبه ذهن آگاهی را بطور منظم در برنامه زندگی خود قرار دهید.

و اما سخن آخر اینکه

بالا بردن عزت نفس فرآیندی مستمر و پیوسته است و هیچ گاه به پایان نخواهد رسید، بنابرین همواره به رشد و حرکت خود ادامه دهید، صبوری پیشه کنید و در این راه پشتکار داشته باشید، گاهی که از این مسیر خارج می‌شوید، دوباره از اول شروع کنید و با قدرت بیشتری به حرکت ادامه دهید، خود را شایسته زندگی شاد بدانید و در نظر داشته باشید که هر چقدر بیشتر برای خودتان ارزش قائل شوید دیگران نیز برای شما ارزش بیشتری قائل خواهند شد.

امیدواریم از این مطلب در جهت افزایش عزت نفس خود استفاده کرده و بتوانید به کسانی که دوستشان دارید در راستای افزایش عزت نفس کمک کنید، اما این نکته را در نظر داشته باشید که قرار نیست با افزایش عزت نفس مشکلات شما کم شده و یا شکست و درد و رنج از زندگی شما محو شود.  

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *